Historia CNJO

Sześćdziesiąt lat to na tle historii Uniwersytetu może nie tak dużo, ale jednak cała epoka. Obchodząca w tym roku 60-lecie Szkoła Języków Obcych zmieniała się wraz z epoką, począwszy od samej nazwy; najpierw było to Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych, później „minimalistyczne” Studium Języków Obcych, w latach osiemdziesiątych pojawił się akronim MONJO – Międzywydziałowy Ośrodek Nauczania Języków Obcych – i wreszcie, w 1991 roku, przyjęto nazwę obecną – prostą, bezpretensjonalną, mającą odpowiedniki w nazwach wielu zasłużonych instytucji szkolnictwa wyższego w różnych krajach.

Zmieniało się i lokum: pierwsze piętro w gmachu Polonistyki, „kątem” nad pocztą w Auditorium Maximum, Oboźna, Nowy Świat 69. I obecnie – oprócz drugiego piętra na Nowym Świecie – własny budynek na kampusie głównym, odziedziczony po anglistyce.

Zmieniały się podręczniki i style nauczania: od przaśnych, rozpadających się, „socjalistycznych” skryptów, poprzez solidne, treściwe Eckersleye czy Candliny, atrakcyjne tomiki z serii Vers la France, zideologizowane, acz rzetelne podręczniki radzieckie czy enerdowskie; były też Smólskie, Szkutniki, Hildy Andrews-Rusieckie czy zaludnione pociesznymi stworkami Alexandry; metoda gramatyczno-tłumaczeniowa, strukturalna czy przebój lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych: laboratoria językowe. Teraz ton nadaje internet wraz z całym dobrodziejstwem inwentarza i teleinformatyczno-elektronicznym osprzętem.

Zmienił się i styl nauczania, nastawiony na sprawną komunikację, przy jednoczesnym akcencie na język akademicki czy języki specjalistyczne. Wykładowca, lektor to obecnie bardziej przewodnik i „facylitator” niż niegdysiejszy chodzący podręcznik. Studenci podróżują, jeżdżą na unijne stypendia, przybywa słuchaczy-obcokrajowców (w tym m.in. z Japonii, Chin, Indii, Kazachstanu, Turkmenistanu, Arabii Saudyjskiej, Ameryki Południowej i większości krajów europejskich), zmienia się postrzeganie języków, coraz więcej jest ich w ofercie szkoły. Ponad stu zatrudnionych tu nauczycieli wspiera studentów w nauce i doskonaleniu języka angielskiego, francuskiego, niemieckiego, hiszpańskiego, włoskiego, rosyjskiego i od niedawna – szwedzkiego i niderlandzkiego. Szkoła jest największą jednostką prowadzącą lektoraty na UW w ramach Uniwersyteckiego Systemu Nauczania Języków Obcych. Co roku z lektoratów korzysta ponad 7 tysięcy studentów.

Szkoła Języków Obcych UW obchodzi w tym roku akademickim 50-lecie istnienia. W momencie powstania, w roku 1953, nosiła nazwę Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych, później — w latach 60. — Studium Języków Obcych, przekształcone w 1986 roku w Międzywydziałowy Ośrodek Nauczania Języków Obcych (MONJO). Dopiero w maju 1991 roku Szkole nadano obecną nazwę.

Pierwszy etap to działalność Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych. Na podstawie zarządzenia Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego ówczesny rektor powołał Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych, w którego skład weszli lektorzy etatowi: 13 języka rosyjskiego, 4 języka niemieckiego, 3 języka francuskiego i 5 języka angielskiego. Pierwszym kierownikiem Studium został pan mgr Piotr Sobolewski, człowiek o niezwykle ciekawej biografii i wszechstronnych zainteresowaniach. Urodzony w Wilnie, w rodzinie inteligenckiej, studiował teologię na UW przed II wojną światową, potem wyjechał na studia doktoranckie na Uniwersytecie Ateńskim, podczas okupacji zajmował się tajnym nauczaniem, po wojnie został sekretarzem Komisji Specjalnej badania zbrodni niemieckich i współtworzył muzeum na Majdanku. Następnie pracował jako urzędnik w MSZ, skąd zwolnił się, by rozpocząć pracę dydaktyczną na UW. W 1959 roku ukończył filologię rosyjską, będąc już kierownikiem Studium Języków Obcych.

Studium dzieliło się na zespoły grupujące nauczycieli języka rosyjskiego, francuskiego, niemieckiego i angielskiego; zajmowało się też nauczaniem języka łacińskiego. W latach 60. nosiło nazwę Studium Języków Obcych UW i uczyło już 6 tys. studentów. Uczyli się języka rosyjskiego (który był obowiązkowy) i jednego języka zachodniego (z trzech do wyboru) oraz łaciny, jeśli wymagał tego program studiów; zajęcia odbywały się na I i II roku po 2 godziny tygodniowo. Studium organizowało grupy fakultatywne dla poszczególnych wydziałów. Ciekawostką jest, że zajęcia dla studentów wyjeżdżających za granicę odbywały się, jak to wówczas określano, przy magnetofonie lub adapterze, m.in. w centrum fonetycznym Instytutu Kultury Francuskiej. Oprócz tego ustalone było, że lektoraty miały odbywać się w godzinach przedpołudniowych, przynajmniej raz w tygodniu po 2 godziny.

Pod koniec lat 70. Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych przejściowo włączono do Instytutu Lingwistyki Stosowanej na Wydziale Rusycystyki i Slawistyki. 31 grudnia 1981 roku przywrócono samodzielność Studium. W 1986 roku zmieniło ono nazwę na Międzywydziałowy Ośrodek Nauczania Języków Obcych (MONJO), który kontynuował usługową działalność dydaktyczną na rzecz wydziałów. Oprócz nauczania języków obcych udzielał konsultacji językowych, opracowywał programy nauczania oraz testy językowe. Wykładowcy z MONJO byli autorami skryptów i ćwiczeń językowych. Koniec lat 80. był okresem przemian społeczno-politycznych, w wyniku których zmieniał się też Uniwersytet. Poszczególne wydziały uzyskały większą samodzielność dydaktyczną i finansową. Władze MONJO ściśle współpracowały z dziekanami, czego efektem był program zgodny z potrzebami studentów różnych kierunków studiów.

Międzywydziałowy Ośrodek Nauczania Języków Obcych nie posiadał własnego budynku ani wyposażenia niezbędnego do samokształcenia językowego. Dopiero po przekształceniu MONJO w Szkołę Języków Obcych władze rektorskie przekazały do użytku Szkoły dawny budynek Instytutu Anglistyki na terenie Uniwersytetu, który po generalnym remoncie stał się nową siedzibą, tzw. Nową Szkołą.

W okresie przemian istniały w Szkole problemy kadrowe, którym zaradzić miała zmiana programu nauczania języków obcych. W roku 1994 Senat rozważał trzy koncepcje reorganizacji. Wybrano rozwiązanie, które zakładało dalsze istnienie Szkoły jako jednostki dydaktycznej z możliwością prowadzenia odpłatnych kursów, przy jednoczesnym rozwijaniu jej funkcji ośrodka egzaminacyjnego. Szkoła wprowadziła jeden egzamin standardowy ze wszystkich języków obcych na różnych poziomach kompetencji.

Nie sposób wymienić wszystkich osób współtworzących historię Szkoły na przestrzeni jej istnienia. Chcielibyśmy jednak wymienić chociaż nazwiska kolejnych kierowników naszej placówki: pana mgr Piotra Sobolewskiego, który pełnił tę funkcję przez 26 lat, panią mgr Zdzisławę Kordyś, pana mgr Leszka Suchorzewskiego, panią mgr Janinę Furgałową (która pełniła funkcję kierownika Szkoły w latach 1990–2002 oraz zasiadała w Senacie w latach 1993–99), jak również ich zastępców: panią mgr Annę Chachulską-Julien (przez wiele lat również kierownika zespołu języka angielskiego), pana dr. Józefa Dobrowolskiego, panią dr Krystynę Kamińską (obecnie kierownika zespołu języka niemieckiego), panią dr Krystynę Paszkowską-Hoppe (która przez pewien czas była też kierownikiem zespołu języka angielskiego), panią mgr Barbarę Rudowską, panią mgr Alicję Nejman-Spirydowicz, panią mgr Jolantę Urbanikową (zasiadała w Senacie w latach 1993–1996, przez wiele lat była kierownikiem zespołu języka angielskiego, obecnie pełni funkcję pełnomocnika rektora do spraw organizacji nauczania języków obcych).

Przez wiele lat funkcję kierowników zespołów pełnili: pani dr Zofia Bałakier — zespołu języka rosyjskiego, pan mgr Leszek Chachulski — zespołu języka francuskiego i pani mgr Róża Somla-Dembowska — zespołu języków romańskich, pani mgr Irena Grzesiowska — wieloletni kierownik zespołu języka niemieckiego, pani mgr Jadwiga Koperska — nieprzerwanie od 15 lat kierująca zespołem języka rosyjskiego, pani mgr Bronisława Kurzynina — kierownik zespołu języka łacińskiego (w okresie, w którym nauczano go jeszcze w SPNJO; później lektorzy języka łacińskiego pracowali już w ramach filologii klasycznej). Nie można też nie wspomnieć o nieżyjącej już pani Marii Łakomskiej, która przez blisko 40 lat zajmowała się administracją Szkoły, będąc nieocenioną pomocą dla wszystkich pracowników i prawą ręką kierownika. Obecnie pełniącą obowiązki kierownika Szkoły Języków Obcych jest pani mgr Hanna Kaczmarczyk (anglistka), a zastępczyniami są pani mgr Janina Furgałowa (rusycystka) i pani mgr Jolanta Wojewoda (romanistka, przed objęciem tej funkcji pełniła także funkcję kierownika zespołu języków romańskich).

Na przestrzeni 50 lat w Szkole dokonywały się wielkie zmiany. Przez wiele lat, wobec braku odpowiednich podręczników, lektorzy tworzyli własne skrypty (część z nich można będzie obejrzeć na wystawie w Pałacu Kazimierzowskim), co oczywiście wymagało dodatkowej pracy. W okresie tym trudno było o materiały do nauczania, np. o nagrania „żywego” języka; teksty były przez lektorów pisane na maszynie i odbijane na kalce. Z upływem lat materiały i metody nauczania zmieniały się, unowocześniały, dostosowując się do współczesnych potrzeb i trendów. Obecnie wykładowcy korzystają z nowoczesnych podręczników i metod, materiałów audio i wideo, prasy, zachęcają studentów do podejmowania pracy własnej, np. korzystania z internetu itp. Nauczanie języków ma teraz wymiar bardziej praktyczny, nastąpiło też poszerzenie oferty Szkoły, która proponuje studentom kursy języka dostosowane do profilu studiów, np. języka prawniczego, dziennikarskiego, ekonomicznego itd.

Jednocześnie kontynuowany jest proces dostosowywania do ustaleń Rady Europy, zarówno w dziedzinie wymagań (programu nauczania, poziomów), jak i egzaminów. Jest to więc kolejny etap, ponieważ już od połowy lat 90. rozpoczęły się prace nad ujednoliceniem końcowych egzaminów językowych; opracowano programy na czterech poziomach. Egzaminy końcowe dają studentom, oprócz wpisu do indeksu, także możliwość uzyskania suplementu, który jest dokumentem potwierdzającym ich znajomość języka na danym poziomie. Obecnie, od kilku lat, na Uniwersytecie odbywają się egzaminy wstępne centralne. Warto wspomnieć, że w latach 70., gdy wszyscy studenci musieli zdawać egzamin z języka, na jednego rusycystę przypadało 130–140 prac egzaminacyjnych, które należało sprawdzić w ciągu półtora dnia. Wszystko to daje obraz zmian, które następowały na całym Uniwersytecie, i jednocześnie wysiłku wkładanego przez pracowników Szkoły, aby uczyć języka jak najlepiej.

Od kiedy Szkoła posiada swój budynek na terenie kampusu (1994 r.), w którym odbywają się zajęcia i mieszczą się również biblioteka językowa i sala komputerowa, studenci mają lepsze warunki nauczania i mogą korzystać z internetu. Tak więc zajęcia odbywają się teraz zarówno w tzw. Starej Szkole przy ul. Nowy Świat 69, w nowym budynku zwanym Nową Szkołą, jak i na wydziałach. Szkoła prowadzi również działalność komercyjną: istnieją grupy płatne, dające możliwość nauki także studentom, którym nie przysługują lektoraty, i osobom spoza Uniwersytetu.

Historia naszej Szkoły łączy się ściśle z wydarzeniami tworzącymi dzieje całego Uniwersytetu, a także z tym, co działo się poza jego murami. Starsi pracownicy do dziś wspominają zajęcia prowadzone w dramatycznych momentach, sale wypełnione gazem łzawiącym, który dostawał się z ulicy, pamiętają protesty, strajk, w którym brali udział… Pięćdziesięciolecie Szkoły jest szczególną okazją, żeby spojrzeć na jej historię, wspomnieć ludzi, którzy odeszli, zaistniałe zmiany. Jest to też wspaniała okazja do wspólnego świętowania. Dniem obchodów będzie 23 kwietnia, kiedy to w godzinach 10.00–14.00 zbiorą się w Pałacu Kazimierzowskim wszyscy pracownicy, dawni i aktualni, wraz z kierownictwem Szkoły i zaproszonymi gośćmi: mamy nadzieję na udział wyższych władz Uniwersytetu, liczymy też na przybycie obecnych przedstawicieli wydziałów i administracji Uniwersytetu, którzy w większości byli kiedyś naszymi studentami. W związku z rocznicą istnienia Szkoły pracownicy zwrócili się do władz uczelni z wnioskiem o nadanie auli w budynku Nowej Szkoły Języków Obcych imienia pana mgr Piotra Sobolewskiego. Jest to wyraz pamięci i wdzięczności dla pierwszego kierownika naszej placówki, który pełnił tę funkcję przez 26 lat. Szczególnym akcentem całej uroczystości będzie obecność jego najbliższych: syna z małżonką, wnuków oraz brata. Oprócz części oficjalnej, w ramach której odbędzie się także otwarcie wystawy dorobku lektorów, nastąpi część artystyczna (koncert chóru Collegium Musicum Uniwersytetu oraz solisty, p. Andrzeja Batora). Następnie, podczas poczęstunku, młodsi pracownicy będą mieli okazję do poznania tych, którzy tworzyli tę historię, ponieważ bardzo liczymy na obecność naszych emerytowanych kolegów. Będzie to więc czas wspomnień, wrażeń, ale też zwykłego bycia razem (na które w biegu z zajęć na zajęcia często nie ma czasu).

We wrześniu 1955 r. Studium Języków Obcych Uniwersytetu Warszawskiego mieściło się w gmachu Polonistyki na I piętrze. Kierownikiem był p. mgr Piotr Sobolewski, sekretarką — p. mgr Halina Pokrzywińska (romanistka). Pracowało w nim kilkanaście osób. Studium przeprowadzało się kilka razy: z Polonistyki do Audytorium Maximum (lokum nad pocztą), następnie na ul. Oboźną, a później na Nowy Świat pod nr 69.

W pierwszym okresie istnienia Studium oprócz filologów uczyły języków obcych osoby, które reprezentowały różne zawody — prawnicy, byli oficerowie, dawni urzędnicy MSZ. Znajomość języków obcych osoby te wyniosły z domu, z własnych studiów niefilologicznych, z dłuższych pobytów za granicą. Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego wprowadziło dla nich uproszczony egzamin kwalifikacyjny, który uprawniał do nauczania danego języka.

W 1955 r. do pracy w Studium przyjęto grupę absolwentów Uniwersytetu Warszawskiego: mgr Jerzego Pieńkosa, mgr Jana Sękowskiego (jęz. łaciński), mgr Janinę Kornel, mgr Nellen Widerszpil, mgr Krystynę Zawistowską i piszącą te słowa Alicję Nejman-Spirydowicz, absolwentkę Uniwersytetu Łódzkiego (jęz. rosyjski).

Z podręcznikami było nie najlepiej; każdy uczył się, jak chciał i z czego chciał. Byliśmy, mówię o absolwentach, bardzo młodzi. W wyniku reformy — 8., 9., 10. i 11. klasa plus cztery lata studiów. Dyplomy otrzymywaliśmy w wieku 20–22 lat. To, że ktoś sam się dobrze uczył, nie znaczy, że potrafił dobrze uczyć innych. Często studenci byli starsi od nas.

Biegaliśmy po różnych wydziałach. Dopiero po kilku latach, kiedy padło hasło „język specjalistyczny”, lektorzy przypisani zostali do wydziałów. Zaczęliśmy gromadzić teksty językowe związane z danym kierunkiem studiów. Rozpoczęła się działalność wydawnicza. Kto żyw, pisał skrypt dla swojego wydziału. Działalność wydawnicza łączyła się z możliwością awansu (wykładowca, starszy wykładowca). Poziom skryptów był różny i różny był też wydawca. Najpierw była nim uczelnia, a z czasem PWN.

Z latami Studium Języków Obcych Uniwersytetu Warszawskiego rozrosło się; zwłaszcza liczne były dwa zespoły językowe — angielski i rosyjski. Przybywali nowi ludzie, niektórzy odchodzili do innej pracy. Niezmiennie jednak przez wiele, wiele lat placówką kierował wspomniany wyżej mgr Piotr Sobolewski, autor kilku skryptów języka rosyjskiego. Funkcję sekretarki Studium pełniła p. Maria Łakomska, której życie zawodowe upłynęło na Uniwersytecie Warszawskim (najpierw pracowała w sekretariacie Wydziału Prawa, potem u nas). Znała ona wszystkie telefony uniwersyteckie na pamięć, znała dobrze lektorów i innych pracowników uczelni. Wszystko to ułatwiało nam pracę.